हेटौंडा, साउन १४ – देशका विभिन्न भागमा प्याजको मूल्यमा आएको उतारचढावले किसानको ध्यान अब आत्मनिर्भर उत्पादनतर्फ केन्द्रित हुँदै गएको छ। चितवन लगायत तराई तथा पहाडी भू-भागमा समेत किसानले वैज्ञानिक विधिबाट प्याज खेती गर्न थालेका छन्।
प्याज खेतीको लागि उपयुक्त जमिन ढुसीरहित, निकास भएको बलौटे दोमट माटो उपयुक्त मानिन्छ। खेती सुरु गर्नुअघि खेत राम्रोसँग गोडमेल गरी गहिरो जोतिन्छ। एक हेक्टर खेतमा करिब १५–२० टन गोठको मल, ७५ केजी नाइट्रोजन, ५० केजी फस्फोरस र ५० केजी पोटास प्रयोग गरिन्छ।
बिउ उत्पादन र रोपाइँ विधि
प्याजको सफल खेतीका लागि गुणस्तरीय बीउको छनोट आवश्यक हुन्छ। बिउ छर्ने समय भदौदेखि कात्तिकसम्म उपयुक्त मानिन्छ। नर्सरीमा तयार पारिएको बिरुवा करिब ४५–५० दिनमा रोपाइँका लागि तयार हुन्छ। बिरुवा १०–१५ से.मी. लामो र राम्ररी बढेको हुनुपर्छ। बिरुवाबीचको दूरी १० से.मी. र लाइनबीचको दूरी २०–२५ से.मी. राखिन्छ।
सिँचाइ र रोग नियन्त्रण
प्याज खेतीमा नियमित सिँचाइ अत्यन्तै आवश्यक मानिन्छ। बाली अनुसार ७–१० दिनको फरकमा सिँचाइ गरिन्छ। अत्यधिक सिँचाइ वा पानी जम्दा गाठी कुहिने समस्या देखिन सक्छ। साथै, ढुसी, थ्रिप्स, पात कुहिने आदि रोग लाग्न सक्ने भएकाले जैविक वा रासायनिक उपायबाट समयमा नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन्छ।
उत्पादन र आम्दानी
सुधारिएको प्रविधि अपनाउने किसानले प्रति हेक्टर २५–३० टन प्याज उत्पादन गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। बजार मूल्य अनुसार किसानले प्रतिहेक्टर लाखौं आम्दानी गर्नसक्ने सम्भावना रहेको कृषि ज्ञान केन्द्र चितवनका प्रमुख रामकृष्ण पौडेलले जानकारी दिए।
पछिल्लो समय स्थानीय तह र विभिन्न कृषि संस्थाले प्याज खेतीमा प्रविधि तथा अनुदानको पहुँच बढाएसँगै किसानको आकर्षण समेत बढ्दो छ। यदि सरकारले बजार सुनिश्चितता र भण्डारण सुविधा विस्तार गर्न सके, प्याजमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्न सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ।
