आज साउन १५ गते, नेपालीहरू घरघरमा खीर पकाएर ‘खीर खाने दिन’ मनाउँदै छन्। यो परम्परा कृषि, धर्म र सामाजिक एकताको प्रतीक मानिन्छ।
असार महिनाभरको खेतको मेहनतपछि शरीरलाई ऊर्जा दिन साउन १५ मा खीर खाने चलन बसालेको मानिन्छ। दूध, चामल, चिनी र मरमसलाबाट बन्ने खीर स्वादिलो मात्र होइन, पोषिलो पनि हुने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
धार्मिक रूपमा पनि यस पर्वको महत्त्व छ। हिन्दूहरूका अनुसार भगवान शिवलाई दूधबाट बनेका परिकार प्रिय हुन्छन्, जसकारण साउन महिनामा खीर पकाएर चढाउने चलन छ। संस्कृतमा यसलाई ‘पायस’ भनिन्छ, जुन देवकार्य र पितृकार्यमा पनि प्रयोग गरिन्छ।
यस दिन सामाजिक सद्भाव पनि झल्किन्छ — दूध बढी हुने मौसममा खीर पकाएर आफन्त र छिमेकीसँग बाँड्ने परम्पराले आत्मीयता बढाउँछ।
राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डले साउन १५ लाई ‘राष्ट्रिय खीर दिवस’का रूपमा घोषणा गर्दै दुग्ध क्षेत्रको योगदानलाई सम्मान गरेको छ।
जसरी असार १५ मा दही–चिउरा, पुस १५ मा घिउ–खट्टे खाने चलन छ, त्यसरी नै साउन १५ को खीरले हाम्रो मौलिक संस्कृति जोगाइरहेको छ।
