काठमाडौं — पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको ग्रामीण र अर्ध–शहरी क्षेत्रमा बंगुर पालन व्यावसायिक रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ। कम लगानीमा छिटो प्रतिफल दिने भएकाले यो व्यवसाय रोज्ने किसानहरूको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दो छ।
कृषि तथा पशुपालन विज्ञहरूका अनुसार सफल बंगुर पालनका लागि केही सरल तर महत्त्वपूर्ण चरणहरू पालन गर्नुपर्छ।
१. उपयुक्त जातको छनोट
बजारको माग र मौसमअनुसार बंगुरको जात छनोट गर्नु सफलताका लागि पहिलो कदम हो। यॉर्कशायर, ल्यान्डरेस, ड्युरोकजस्ता उच्च उत्पादन दिने जात व्यावसायिक स्तरमा लोकप्रिय छन्।
२. उचित गोठ व्यवस्थापन
गोठ सफा, हावापानी प्रवेश हुने, तर चिसो नहुने हुनुपर्छ। बंगुरलाई आरामदायी वातावरण दिनु स्वास्थ्य र तौल बढाउन महत्वपूर्ण हुन्छ।
३. पोषणयुक्त दाना
धानको भुस, मकै, सोयाबिन, माछाको चुरा आदिको सन्तुलित मिश्रण बंगुरको दाना बनाउन उपयुक्त हुन्छ। पर्याप्त पानी र समयमै दाना खुवाउने बानीले तौल छिटो बढ्छ।
४. स्वास्थ्य व्यवस्थापन
समय–समयमा खोप लगाउने, गोठको सरसफाइ गर्ने र बिरामी देखिए तत्काल उपचार गर्ने आवश्यक छ।
५. बजार व्यवस्थापन
बंगुरको मासु, बच्चा बंगुर र बोसोका उत्पादनको लागि स्थानीय बजार वा मासु प्रशोधन केन्द्रसँग अग्रिम सम्झौता गर्नाले विक्रीमा सहजता हुन्छ।
पशुपालन विभागका अनुसार व्यवस्थित गोठ, सन्तुलित आहार र राम्रो जातको प्रयोग गरेमा ६–८ महिनामै बंगुर बिक्रीयोग्य तौल (८०–१०० केजी) पुग्न सक्छ, जसबाट राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ।
विशेषज्ञहरूले यो व्यवसाय सुरु गर्न चाहनेलाई सानो संख्याबाट सुरु गरी अनुभव बढ्दै जाँदा विस्तार गर्न सुझाव दिएका छन्।
