विश्वका सबैभन्दा पौष्टिक फलमध्ये एभोकाडो, जसलाई नेपालीमा घिउ फल (Butter Fruit) भनिन्छ, हाल नेपालमा पनि विस्तारै लोकप्रिय बन्दै गएको छ । उष्णकटिबंधीय मूलको यो फल Persea Americana नामले चिनिन्छ, जसको उत्पत्ति मेक्सिको र मध्य अमेरिकामा भएको हो । आज विश्वमै सबैभन्दा ठूलो उत्पादक देश पनि मेक्सिको नै हो ।
पौष्टिकताको खानी
एभोकाडोलाई प्रायः “सुपरफुड” भनेर चिनिन्छ । यसमा प्रशस्त मात्रामा स्वस्थ्यका लागि आवश्यक हुने बोसो (healthy fat), कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, भिटामिन र खनिज तत्व पाइन्छ । हृदय स्वास्थ्य सुधारदेखि लिएर छालाको सौन्दर्य र तौल नियन्त्रणसम्मका विषयमा वैज्ञानिकहरूले यसलाई लाभदायक ठहराएका छन् ।
नेपालमा एभोकाडोको यात्रा
नेपालका पहाडी गाउँघरमा एभोकाडोको बिरुवा पहिले–पहिले सजावट वा नयाँपनका लागि लगाइन्थ्यो । फल आएको भए पनि यसको महत्वबारे सचेतना नभएकाले गाउँलेहरूले खासै सेवन गर्दैनथे । तर पछिल्ला वर्षहरूमा यसको पोषण मूल्य र बजार मूल्यबारे जनचेतना बढेसँगै व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षण बढेको छ ।
विशेषगरी पूर्वी पहाडी जिल्लामा किसानहरूले पाखोबारी, कान्ला, खोला किनार र बगरजस्ता अनुपयोगी जमिनलाई सदुपयोग गर्दै एभोकाडो खेती थालेका छन् । फलफूल बजारमा यसको माग बढ्दै गएपछि किसानहरू यसको सम्भावनाबारे उत्साहित भएका छन् ।
उत्पादन र दीर्घायु
एभोकाडो खेतीका केही विशेषताहरू यस प्रकार छन्:
- समुन्द्र सतहदेखि २५०० मिटर उचाइसम्म खेती गर्न सकिन्छ ।
- ३–५ वर्षमा फल दिन थाल्छ र करिब ५० वर्षसम्म निरन्तर उत्पादन हुन्छ ।
- एउटा बोटले वार्षिक १०० देखि ५०० वटा फल अर्थात् करिब १ हजार किलोसम्म फल दिन सक्छ ।
- नेपालको तराई, भित्री मधेशदेखि मध्यपहाड र खोंचसम्म यसको उत्पादन सम्भव छ ।
खेती प्रविधि
- माटोको pH ५.५ देखि ६.५ बीचमा उपयुक्त हुन्छ ।
- रोपाइँका लागि करिब ३ फिट लम्बाइ र ३ फिट चौडाइको खाडल खन्नुपर्छ ।
- खाडलमा १:१ अनुपातमा बालुवा र कम्पोस्ट मल मिसाएर बिरुवा सार्दा राम्रो वृद्धि हुन्छ ।
भविष्यको सम्भावना
विश्वबजारमा एभोकाडोको माग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । नेपालमा अझै यो नयाँ भए पनि यसको व्यावसायिक सम्भावना अपार छ । खासगरी प्रयोगमा नआएका जमिन सदुपयोग गर्ने अवसर, लामो समयसम्म फल दिने बोट, र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडिने सम्भावना यस खेतीलाई आकर्षक बनाउने आधार हुन् ।
यदि सरकार र सम्बन्धित निकायले आवश्यक प्रविधि, तालिम र बजार व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्याए भने एभोकाडो नेपालकै महत्वपूर्ण नगदे फल बन्ने प्रबल सम्भावना छ ।
